TAVAF VE SA’Y’İN MAHİYETİ

1299) İbnu Abbâs (r.a.) anlatıyor: “Resûlullah (s.a.v.) ve ashabı Mekke’ye, Yesrib hummasından bitkin düşmüş bir halde geldiler. Müşrikler (şehirde menfi bir dedikodu yaparak): “Yarın buraya humma hastalığından dermanı kesilmiş ve ondan çok ızdırab çekmiş bir kavim gelecek”dediler ve (Müslümanlar’ın seyrine bakmak için) Hicr’in arkasına oturdular. (Onların hainliğinden vahyen haberdar olan) Resûlullah (s.a.v.), celâdetlerini müşriklere göstermeleri için, Müslümanlar’a tavafın ilk üç şavtında remel yapmalarını, iki köşe arasında da adi yürüyüşle yürümelerini emretti. Bu hali gören müşrikler: “Bunlar mı hummanın bitkin düşürdüğünü zannettiğiniz insanlar, bunlar falan ve falandan daha sağlammış “ dediler.

İbnu Abbâs (r.a.) der ki: “Resûlullah’ı (s.a.v.) ashabına bütün şavtlarda remel yapmalarını emretmekten alıkoyan şey onlara duyduğu merhametti.” Buharî, Hacc 55, Megâzî 43; Müslim, Hacc 240 (1266); Tirmizî, Hacc 39 (863); Ebu Dâvud, Menâsik 51 (1886, 1889); Nesâî, Hacc 155 (5, 230)

Buharî, bu rivayette şu ziyadeyi kaydeder: “Resûlullah (s.a.v.) sulh antlaşması yaptığı sene (umre için) gelince müşriklere kuvvetlerini göstermeleri için “hızlı yürüyün!” diye emretti. Müşrikler bu sırada Kuaykıân dağı tarafına oturmuş (seyrediyor)lardı.”

1300) Bir diğer rivayette (İbnu Abbas) şöyle demiştir: “Resûlullah (s.a.v.) Beytullah’ın etrafında, Safâ ile Merve arasında, müşriklere kuvvetini göstermek için sa’y etti.”

1301) Ebu Dâvud’un bir diğer rivayetinde şöyle denir: “Resûlullah (s.a.v.) ızdıbâ yaptı, istilâmda bulundu, tekbir getirdi, sonra üç tavafta remel yaptı. Müslümanlar Rükn-i Yemânî’ye varınca Kureyş’in nazarından gizleniyor, gizlenince de normal yürüyüşe geçiyor, sonra tekrar karşılarına çıkınca bu sefer yeniden remele geçiyorlardı. Onları böyle remel (yaparken canlı ve kıvrak) gören Kureyş: “Bunlar ceylanlar gibiymiş” diyorlardı. İbnu Abbâs: “Remel sünnettir” demiştir. Ebu Dâvud, Menâsik 51 (1889)

1302) Ebu’t-Tufeyl (r.a.) anlatıyor: “İbnu Abbâs (r.a.) dedim ki: “Kâbe’nin etrafında (tavaf yaparken) ilk üç şavtında remel, son dört şavtında da normal yürüme yapmak sünnet midir, değil midir? Senin kavmin buna sünnet diyorlar?” İbnu Abbâs (r.a.) bana şu cevabı verdi: “Hem doğru söylemişler, hem de kizb etmişler.” “Yani hem doğru söylemişler, hem de kizb etmişler demekle neyi kastediyorsun?” diye açıklama istedim. Anlattı: “Resûlullah (s.a.v.) Mekke’ye (umretü’1-kaza için) gelmişti. Müşrikler: “Muhammed ve ashabı zayıflıktan Kâbe’yi tavaf edemez” dediler. Müşrikler onu kıskanıyorlardı. Bunun üzerine Hz. Peygamber (s.a.v.) ashabına üç (şavtta) remel yaparak, dört şavtta da normal şekilde yürümelerini emretti.” Ben tekrar, İbnu Abbâs’a (r.a.): “Bana Safâ ile Merve arasındaki tavafı binerek yapmanın sünnet olup olmadığını haber ver. Zîra senin kavmin bunun sünnet olduğunu söylüyorlar!” dedim. Bana şu cevabı verdi: “Hem doğru söylemişler, hem de kizb etmişler.” “Hem doğru söylemeleleri, hem de kizb etmeleri ne demektir?” diye ben tekrar sorunca açıkladı: “Resûlullah (s.a.v.) Mekke’ye umre için geldiği zaman (Mekkeli) ahali etrafını çokca sarmış: “İşte Muhammed! İşte Muhammed!” diye sıkıntı veriyorlardı. Hattâ, genç kızlar bile evlerden çıkmışlardı. Resûlullah’ın (s.a.v.) huzurunda (yol açmak için) halka vurulmazdı. Halk başına üşüşünce, bu sebeple o da hayvana bindi. Aslında sa’yi yayan yapmak (binerek yapmaktan) efdaldir.” Müslim, Hacc 237 (1264); Ebu Dâvud, Menâsik 51 (1885)

Ebu Dâvud’un rivayetinde İbnu Abbas (r.a.) -Müslim’deki rivayete ziyade olarak- şunu ssöyler: “Hudeybiye müza­kereleri sırasında Kureyşliler: “Muhammed’i ve arkadaşlarını bırakın, böcekler gibi ölsünler” dediler. Müteakip sene umre yapmak şartı üzerine sulh antlaşması yapılınca, Resûlullah (s.a.v.) Mekke’ye geldi.Müşrikler de Kuaykıân tepesi yönünden geldiler. Efendimiz ashabına: “Beytullah’ı üç şavtta remel yaparak tavaf edin”dedi. Bu (bütün ümmete şâmil) bir sünnet değildir. Safâ ile Merve arasındaki sa’y ile ilgili olarak (Ebu Dâvud’da gelen açıklama, (yukarıda kaydedilen) Müslim rivayetindekinin aynıdır.) Ancak Ebu Davud’da şu ziyâde dahi yer alır: “Resûlullah (s.a.v.), halk, sözlerini daha iyi işitsin, yerini daha iyi görsün ve elleri ona ulaşmasın diye bir deveye bindi.”

1303) İbnu Ömer (r.a.) anlatıyor: “Resûlullah’ı (s.a.v.), yedi şavttan üçünü hızlıca yaptığı ilk tavafta, Hacer-i Esved’e istilâm buyururken gördüm.” Buharî, Hacc 56; Müslim, Hacc 232 (1261); Muvatta, Hacc 108 (1, 365); Ebu Dâvud, Menâsik 51 (1891) 52 (1893); Nesâî, Hacc 152 (5, 229), 153 (5, 230) Bir rivayette şöyle demiştir: “Safâ ile Merve arasında sa’y ederken sel çukurunda koşuyordu.” Buhârî ve Müslim’in bir rivayetinde şöyle demiştir: “Resûlullah Haceru’l-Esved’den Haceru’l-Esved’e üç tur remel yaptı, dört tur da yürüdü, sonra iki rekât namaz kıldı, yani tavaftan sonra. Sonra da, hem haccda hem de umrede Safâ ile Merve arasında tavaf yaptı.”

1304) Hz. Câbir (r.a.) anlatıyor: “Resûlullah (s.a.v.) Mekke’ye geldi. Doğru Mescid-i Haram’a girdi ve Haceru’l-Esved’i istilâm buyurdu. Sonra sağ kolu üzerinde ilerleyerek üç tur remel yaptı, dört tur da yürüdü. Sonra Makam-ı İbrahim’e geldi ve “Siz de İbrahim’in makamından bir namazgâh edinin ...” (Bakara 125) âyetini okudu. Ardından makam, Beytullah’la kendi arasında olacak şekilde iki rek’at namaz kıldı. Bu namazı bitirince tekrar Haceru’l-Esved’e geldi ve istilâmda bulundu. Sonra Safâ ve Merve’ye gitti. Zannedersem orada: “Şüphe yok ki Safâ ve Merve Allah’ın şeâirindendir” (Bakara 158) âyetini okudu.” Müslim, Hacc 147 (1218) 235 (1263); Muvatta, Hacc 107 (4, 364); Tirmizî, Hacc 33 (856), 34 (857); Nesâî, Hacc 149 (5, 228); İbnu Mâce, Menâsik 29 (2951)

1305) İbnu Abbâs (r.a.) anlatıyor: “Resûlullah (s.a.v.) ve ashabı Ciirrâne’den umre yaptılar. Bu umrede Beytullah’ı remel yaparak tavaf ettiler. Bu tavafta ridalarının bir ucunu sağ koltuklarının altına koymuşlar, diğer ucunu da sol omuzlarının üzerine atarak (ızdıba yapmışlardı).” Ebu Dâvud, Menâsik 50 (1884), 50 (1891)

1306) Urve (r.a.) anlatıyor: “Abdullah İbnu’z-Zübeyr, umre maksadıyla Ten’îm’de ihrama girdi. Sonra ben onu Beytullah’ın etrafında, üç şavtta koşar gördüm.” Muvatta, Hacc 34 (1, 365)

1307) İbnu Ömer’den (r.a.) Nâfı’in anlattığına göre, İbnu Ömer (r.a.) Mekke’de ihrama girdiği zaman ne Beytullah’ı tavaf eder, ne de Safâ ve Merve arasında sa’yde bulunurdu. Bunları Mina dönüşü yapardı. Mekke’de ihrama girdiği zaman Beytullah’ı tavafedecek olsa remel yapmazdı.” Muvatta, Hacc 34 (1, 365)

1308) İbnu Abbâs (r.a.) anlatıyor: “Resûlullah (s.a.v.), ifaza tavafının yedi şavtında da remelde bulunmamıştır.” Ebu Dâvud, Menâsik 83 (2001)

1309) Eslem mevlâ Ömer İbnu’l-Hattâb anlatıyor: “Ömer İbnu’l Hattâb’ı (r.a.) dinledim, diyordu ki: “Bugün Allah, İslâm’ı hakim ve güçlü kılmış, küfrü ve kâfırleri de bertaraf etmiş olduğuna göre remel yapmanın ve omuzu açmanın (ızdıba) ne gereği var. Ancak bununla beraber, bizler, Resûlullah’la (s.a.v.) birlikte yapmış olduğumuz şeylerden hiçbirini bırakmayız.” Ebu Dâvud, Menâsik 51 (1887)

1310) Ya’la İbnu Ümeyye (r.a.) anlatıyor: “Resûlullah (s.a.v.) bir bürde ile ızdıba yapmış olarak tavaf etti.” Ebu Dâvud, Menâsik 50 (1983); Tirmizî, Hacc 36 (859) Hadisin Ebü Davud’daki vechinde “yeşil bir bürde” denir. Abdurrahman İbnu Safvan (r.a.) anlatıyor: “Resûlullah’ı (s.a.v.), ashabı ile birlikte Kâbe’den çıkarken gördüm. Beytullah’ı, kapısından Hatim’e kadar istilâm ettiler ve Beytullah’ın üzerine yanaklarını koydular. Bu sırada Resûlullah (s.a.v.) ortalarında idi.” Ebu Dâvud, Menâsik 55 (1898)